Digitalisering van oorlogsfoto's en documenten
Stel je voor: zolders vol met oude dozen, stoffige mappen en vergeten foto’s.
Het verhaal van de oorlog ligt daar vaak nog verborgen. Tegenwoordig verandert dat razendsnel. Steeds meer oorlogsfoto’s en documenten worden gedigitaliseerd. Dit betekent dat ze niet meer alleen in een donker archief liggen, maar online komen voor iedereen om te bekijken. In dit artikel lees je hoe dat werkt, wie erbij betrokken is en waarom dit soms best ingewikkeld is.
De uitdaging van het CABR-archief
Een goed voorbeeld van deze digitalisering is het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR).
Dit is een gigantisch archief beheerd door het Nationaal Archief. Het bevat ongeveer 485.000 dossiers.
Openbaarheid en privacy
Deze dossiers komen van 249 verschillende instanties en gaan vooral over de berechting van collaborateurs en oorlogsmisdaden na de Tweede Wereldoorlog. Het is het grootste oorlogsarchief van Nederland, maar het zit vol met gevoelige persoonlijke gegevens. Er staat een belangrijke datum op de kalender: 2025. In dat jaar vervalt de beperking van de openbaarheid van het CABR.
Dit klinkt misschien simpel, maar dat is het niet. Tot januari 2025 is het namelijk verboden om foto’s of scans van de documenten te maken.
De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) heeft hiervoor een waarschuwing gegeven. Zij willen de privacy van nabestaanden beschermen. Het Nationaal Archief werkt daarom nauw samen met het NIOD en andere partijen in het project ‘Oorlog voor de Rechter’ (OvdR). Dit project moet zorgen voor een zorgvuldige manier om de archieven openbaar te maken.
Technologie achter de schermen: Vitec Memorix
Hoe krijgen we die miljoenen documenten eigenlijk digitaal? Daar zijn gespecialiseerde bedrijven voor nodig.
Slimme systemen en crowdsourcing
Een bekende speler in Nederland is Vitec Memorix. Dit bedrijf, ooit begonnen als Picturae ICT, helpt archieven met alles wat digitaal wordt. Denk aan het beheren van collecties, het maken van metadata (beschrijvingen van foto’s) en het bouwen van websites waar je de beelden kunt bekijken.
Vitec Memorix gebruikt krachtige systemen zoals Memorix Maior en Memorix Nexus. Maior is handig voor het beheren en doorzoeken van digitale collecties.
Nexus is nieuwer en werkt met Linked Data. Dit is een slimme manier om verschillende collecties met elkaar te verbinden, zodat je makkelijker verbanden kunt vinden tussen bijvoorbeeld een soldatenbrief en een foto. Een ander belangrijk onderdeel is crowdsourcing. Dit betekent dat je grote groepen vrijwilligers inschakelt om te helpen.
Via het platform VeleHanden kunnen mensen thuis helpen met het beschrijven en labelen van documenten. Dit is superhandig voor projecten met heel veel materiaal, zoals het digitaliseren van foto’s uit de val van Srebrenica in 1995.
De rol van de archivaris en historicus
Digitalisering verandert niet alleen de documenten, maar ook de rol van de mensen die ermee werken. Vroeger was een archivaris vooral een bewaarder van papier. Tegenwoordig is een archivaris een curator van digitale informatie.
Ze moeten weten hoe systemen werken en hoe je data toegankelijk maakt.
Verhalen achter de data
Historici profiteren hier enorm van. Zij kunnen nu veel sneller archieven raadplegen voor oorlogsonderzoek in grote hoeveelheden materiaal.
Maar ze moeten wel kritisch blijven. Een digitaal bestand is niet hetzelfde als het echte, originele document. De samenwerking tussen archivaris en historicus is daarom cruciaal.
Samen zorgen ze ervoor dat de verhalen juist worden verteld. Er gebeurt veel onderzoek naar deze digitale archieven.
Zo onderzocht Christelle Timis bij WarLux in Luxemburg hoe soldatenbrieven werden geschreven. Ze ontdekte dat Luxemburgse Waffen-SSers vaak in het Duits schreven, maar hun nationale identiteit benadrukten door soms Luxemburgs te gebruiken. Ook promovendi zoals Benjamin Ragan en Anna Elisabeth Gehl gebruiken digitale bronnen voor hun werk. Zij bekijken egodocumenten (brieven en dagboeken) uit de Ierse revolutie en de Eerste Wereldoorlog. Door de digitalisering kunnen zij nu patronen en verhalen ontdekken die vroeger verborgen bleven in stapels papier.
Conclusie: Waardevol maar zorgvuldig
De digitalisering van oorlogsfoto’s en documenten is een enorme vooruitgang. Het maakt verhalen toegankelijk voor iedereen.
Tegelijkertijd is het een complex proces. Het vraagt om goede technologie, zoals de systemen van Vitec Memorix, en een zorgvuldige aanpak van privacy, zoals bij het CABR-archief. Door slim gebruik te maken van crowdsourcing en Linked Data, blijft het verleden niet in een donker archief liggen, maar komt het tot leven.
Het is een gouden combinatie van techniek en menselijkheid. Zo zorgen we ervoor dat de verhalen van toen bewaard blijven voor de toekomst.