Oorlogsverhalen uit Goor en omgeving

Hendrik van Dijk

Historicus gespecialiseerd in WOII Nederland

Stel je voor: je loopt door de straten van Goor, een stadje dat rustig in de Twentse zon ligt. Vandaag de dag is het er gemoedelijk, maar het is moeilijk voor te stellen dat hier, amper tachtig jaar geleden, de geschiedenis op een gruwelijke manier stilstond.

De Tweede Wereldoorlog liet diepe sporen achter, niet alleen in de grote steden, maar juist ook in kleine gemeenschappen zoals Goor. Hoewel de naam Goor soms wordt geassocieerd met de Gelderse Vallei, gaat het in dit verhaal vaak om Goor in Twente, een plek met een strategische ligging die zwaar werd getroffen. In dit artikel duiken we in de verhalen die nog steeds leven: van angstige nachten tot vergeten graven en de menselijke kant van de oorlog.

De bezetting van Goor: Een strategische ligging

Toen in maart 1940 de Duitse troepen Nederland binnenvielen, veranderde er in Goor snel veel.

Gelegen nabij de rivier de Twenthe en belangrijke transportroutes, was Goor al snel een gewild punt voor de Duitse bezetter. In oktober 1940 werd de stad officieel ingenomen.

Het dagelijks leven werd streng gecontroleerd door de Duitse Sicherheitsdienst (SD). De economie werd omgegooid om de Duitse oorlogsindustrie te dienen, en overal verschenen militaire posten. Voor de inwoners van Goor betekende dit een tijd van angst, schaarste en onderdrukking. De stad werd onderdeel van bezettingszone D, een gebied waar de Duitse grip ijzersterk was.

De radarpost bij Kasteel Weldam

Een van de meest fascinerende en donkere verhalen uit de oorlog in Goor draait om technologie en spionage. In 1943 kreeg de Duitse Sicherheitsdienst aandacht voor Goor vanwege de mogelijkheden voor een radarpost.

Deze radar, van het type 'Doppler-Radar', was cruciaal voor de Duitse luchtafweer. Het systeem moest geallieerde vliegtuigen detecteren voordat ze hun doel bereikten. De radar werd geplaatst in de omgeving van Goor, specifiek nabij Kasteel Weldam en de omliggende landgoederen.

Locatie en techniek

Deze locatie was ideaal vanwege de open vlaktes rondom Twente, wat het zicht op de lucht vrijwaarde.

De installatie bestond uit complexe apparatuur, bemand door Duitse technici en bewakingstroepen. Hoewel de exacte locatie van de radarpost niet volledig is vastgelegd in openbare documenten, bevestigt de nabijheid van Weldam en de aanwezigheid van Duitse eenheden dat hier serieuze militaire operaties plaatsvonden. De radar zorgde voor een gevoel van veiligheid voor de bezetter, maar voor de lokale bevolking betekende het een constante dreiging van luchtaanvallen en militaire controle.

De tragedie van het Blitzmädel

Misschien wel het meest aangrijpende verhaal uit Goor is dat van de 'Blitzmädel', een Duitse vrouw die werkte bij de radarpost. Haar verhaal is een duister hoofdstuk in de lokale geschiedenis, verteld door Engelbert Spoor, een Marconi-operator die zijn herinneringen deelde via Stichting Historisch Goor.

Een fatale ontmoeting

In november 1944, terwijl de oorlog langzaam naar zijn einde kroop, gebeurde er iets tragischs. De Blitzmädel, een jonge vrouw wier naam helaas niet bekend is gebleven, werd neergeschoten nabij de brug over de Twenthe. Dit gebeurde vlak voor de vertrek van een bus met Duitse troepen.

Een eenzame begrafenis

Volgens Spoor werd ze het slachtoffer van een schietpartij, mogelijk door een Nederlandse verzetsgroep of tijdens een mislukte vlucht van een Duitse soldaat (een Fahnenflucht).

Na haar dood werd het lichaam van de vrouw op een handkar getrokken, vanaf Kasteel Weldam naar de openbare begraafplaats in Goor. Daar vond in april 1945, kort voor de bevrijding, de begrafenis plaats. Het was een stille, trieste aangelegenheid. Later bleek dat de stoffelijke overschotten verdwenen zijn, ondanks pogingen van de Nederlandse Militaire Oorlogsgravendienst (NMWG) om de identiteit te achterhalen.

Er ontstond verwarring toen de gemeente Hof van Twente aanvankelijk weigerde informatie te verstrekken over het graf. Na jarenlang onderzoek werd uiteindelijk een kopie van de registratie gevonden, met het grafnummer H 123.

Er was zelfs een plan om het graf te ruimen en de overblijfselen in een massagraf te plaatsen met de tekst "Hier rust een vermist Duits Blitzmädel". Dit plan werd gelukkig voorkomen, maar het lot van de vrouw blijft mysterieus en ontroerend.

Alledaagse verhalen: De Whee en het verzet

Naast de grote verhalen over radar en soldaten, zijn er de persoonlijke ervaringen van gewone mensen.

De G.Z. & P.C. De Whee: Een centrum van spanning

Deze verhalen geven een beeld van het dagelijks leven tijdens de bezetting. Een opvallende locatie in Goor was de wasserij G.Z. & P.C. De Whee. Tijdens de oorlog werd deze wasserij gebruikt om uniformen van Duitse soldaten te wassen.

Dit klinkt misschien onschuldig, maar het was een risicovolle onderneming. De werknemers zaten midden in de angst: elke dag werken voor de bezetter, maar ondertussen ook proberen te overleven en misschien zelfs informatie door te spelen aan het verzet.

Uit verhalen van Engelbert Spoor en andere lokale bronnen blijkt dat de wasserij een knooppunt werd voor activiteiten.

Hoewel het wassen van Duitse kleding noodzakelijk was, zorgde het voor spanningen. Wie was te vriend met de Duitsers? Wie was een verrader? In deze setting vond ook uitwisseling van informatie plaats en werden uniformen stiekem beschadigd of zoekgemaakt.

Het bombardement op Goor

De lente van 1945 was een chaotische tijd. Op 17 maart 1945 werd Goor zwaar getroffen door een bombardement van de geallieerden.

Hoewel de bedoeling vaak was om strategische doelen zoals spoorlijnen of fabrieken te raken, waren de gevolgen voor de burgerbevolking desastreus. Met name de G.Z. & P.C. De Whee en omliggende gebouwen werden geraakt. Het bombardement zorgde voor enorme schade en verlies van mensenlevens.

De weken erna waren gevuld met puinruimen, zoeken naar overlevenden en een begin van wederopbouw. De hulp van Britse en Amerikaanse troepen was na de bevrijding essentieel om Goor weer op te bouwen. De chaos van die dagen is voor veel ouderen in de regio nog steeds een levendige herinnering.

De rol van de Militaire Oorlogsgravendienst

Een belangrijk aspect van de naoorlogse periode is het verzorgen van de graven. De Nederlandse Militaire Oorlogsgravendienst (NMWG) speelde hierin een cruciale rol.

Zij waren verantwoordelijk voor het identificeren en begraven van oorlogsslachtoffers, zowel Nederlanders als Duitsers.

In het geval van de Blitzmädel in Goor was de NMWG actief betrokken bij het onderzoek naar de verdwenen stoffelijke overschotten. Helaas werd het werk bemoeilijkt door een gebrek aan medewerking vanuit de gemeente Hof van Twente in de beginjaren. Het is een trieste realiteit dat sommige slachtoffers anoniem blijven en dat het soms jaren duurt voordat de waarheid boven tafel komt. Desondanks blijft de dienst strijden voor herinnering en erkenning, zodat geen enkel slachtoffer wordt vergeten.

Conclusie: Herinneren en doorgeven

De oorlogsverhalen uit Goor en omgeving laten zien dat oorlog nooit ver weg is, zelfs niet in kleine steden, zoals blijkt uit de getuigenissen van bevrijding in Overijssel.

Van de strategische radarpost bij Kasteel Weldam tot de eenzame begrafenis van een Blitzmädel en de dagelijkse angst in wasserij De Whee: het zijn stukjes geschiedenis die we moeten bewaren. Deze verhalen zijn niet alleen belangrijk voor historici, maar voor iedereen die in Goor en Twente woont. Ze herinneren ons aan de menselijke kosten van conflict en aan de veerkracht van mensen. Dankzij aangrijpende verhalen van onderduikers in Twente en de inzet van vrijwilligers blijft deze geschiedenis levend.

Het is aan ons om deze verhalen te blijven vertellen, zodat de lessen uit het verleden niet verloren gaan. Door oorlogsherinneringen vast te leggen voor de toekomst en respect voor graven te waarborgen, houden we de herinnering aan de slachtoffers levend.